واردات موقت کالا؛ مکانیزمها، مزایای مالی و فرآیندهای اجرایی
مقدمه
واردات موقت (Temporary Admission) یکی از رویههای کلیدی گمرکی است که به بازرگانان و تولیدکنندگان اجازه میدهد کالاها را برای مقاصد خاص و در بازه زمانی معین، بدون پرداخت حقوق ورودی قطعی، وارد قلمرو گمرکی کنند. این رویه عمدتاً با هدف پردازش (تولید برای صادرات)، شرکت در نمایشگاهها، یا انجام پروژههای فنی و مهندسی استفاده میشود. در سال ۲۰۲۶، با توجه به نیاز به کاهش هزینههای تولید صادراتمحور، استفاده از این ظرفیت قانونی اهمیت دوچندان یافته است.
۱. اهداف و انواع واردات موقت
واردات موقت معمولاً تحت دو عنوان کلی دستهبندی میشود:
-
ورود موقت برای پردازش (Inward Processing): وارد کردن مواد اولیه یا قطعات جهت تکمیل، تغییر یا تعمیر و سپس صادر کردن محصول نهایی. این روش یکی از بهترین راهها برای معافیت از نقدینگی سنگین گمرکی است.
-
ورود موقت کالا جهت نمایش یا آزمایش: شامل تجهیزات نمایشگاهی، ماشینآلات برای پروژههای عمرانی کوتاهمدت، تجهیزات تصویربرداری یا دستگاههای تست فنی.
۲. مزایای اصلی رویه ورود موقت
این روش برای شرکتهای تولیدی و خدماتی مزایای استراتژیک دارد:
-
معافیت از حقوق ورودی: بازرگان مجبور به پرداخت قطعی سود بازرگانی و عوارض گمرکی نیست.
-
عدم نیاز به برخی مجوزها: برخی کالاهای ورود موقت از محدودیتهای ثبت سفارش یا مجوزهای خاص (که برای واردات قطعی الزامی است) معاف هستند.
-
بهبود نقدینگی: سرمایه در گردش شرکت به جای بلوکه شدن در گمرک، صرف فرآیند تولید میشود.
۳. تضامین و وثایق گمرکی
از آنجایی که حقوق ورودی دریافت نمیشود، گمرک برای اطمینان از خروج کالا در موعد مقرر، وثیقه دریافت میکند:
-
ضمانتنامه بانکی: معتبرترین نوع وثیقه که معادل حقوق ورودی و عوارض کالا است.
-
بیمهنامه: در برخی موارد، گمرک بیمهنامههای معتبر را به جای ضمانتنامه بانکی میپذیرد.
-
تعهد کتبی: برای شرکتهای دانشبنیان یا تولیدکنندگان نمونه، گاهی با تایید وزارت صمت، تعهد کتبی یا سفته پذیرفته میشود.
۴. فرآیند اجرایی و زمانبندی
فرآیند ورود موقت شامل مراحل زیر است:
-
درخواست و اخذ مجوز: ثبت درخواست در سامانه جامع تجارت و اخذ مجوز از دفتر صادرات گمرک ایران.
-
تعیین مهلت: گمرک معمولاً مهلتی ۳ تا ۶ ماهه تعیین میکند (که تحت شرایطی تا یک سال یا بیشتر قابل تمدید است).
-
ارزیابی و پلمب: کالا در بدو ورود ارزیابی دقیق شده و گاهی پلمب گمرکی میگردد تا تغییر ماهیت غیرمجاز ندهد.
-
تسویه (ایفاء تعهد): پس از پایان مهلت، کالا باید یا مرجوع (Re-export) شود و یا با پرداخت حقوق ورودی به واردات قطعی تبدیل گردد.
۵. چالشها و نکات حیاتی
عدم رعایت دقیق قوانین ورود موقت میتواند منجر به خسارات جبرانناپذیری شود:
-
جرم قاچاق: اگر کالا در مهلت مقرر از کشور خارج نشود یا گزارش پیشرفت کار ارائه نگردد، موضوع مشمول عنوان قانونی «قاچاق کالا» یا «تخلف از تعهد» خواهد بود.
-
درصد ضایعات (Yield): در ورود موقت برای تولید، باید نسبت مواد اولیه به محصول نهایی (مانند اینکه از ۱ تن ورق فولادی چه تعداد قطعه تولید میشود) به تایید کارشناسان برسد تا در زمان صادرات، تسویه حساب دقیق انجام شود.
-
دفترچه کارنه آ-ت-آ (ATA Carnet): برای کالاهای نمایشگاهی و نمونههای تجاری، استفاده از این دفترچه بینالمللی توصیه میشود که نقش پاسپورت کالا را داشته و نیاز به تودیع وثیقه در هر مرز را حذف میکند.
جدول مقایسه واردات قطعی و ورود موقت
| ویژگی | واردات قطعی | ورود موقت |
| پرداخت حقوق ورودی | الزامی و بلاعوض | تودیع وثیقه (قابل استرداد) |
| مالیات بر ارزش افزوده | پرداخت در زمان ترخیص | معاف (مشروط به خروج کالا) |
| هدف نهایی | مصرف در داخل کشور | خروج مجدد یا پردازش |
| مهلت حضور در کشور | نامحدود | محدود و دارای قابلیت تمدید |
نتیجهگیری
واردات موقت ابزاری قدرتمند برای شرکتهایی است که قصد دارند در زنجیره ارزش جهانی نقش ایفا کنند. با استفاده صحیح از این رویه، میتوان هزینههای تمامشده کالای صادراتی را به شدت کاهش داد. با این حال، مدیریت دقیق زمانبندی و نگهداری اسناد خروج کالا برای آزادسازی وثایق بانکی، حیاتیترین بخش این فرآیند است.
قوانین و مقررات صادراتی ایران در سال ۲۰۲۶ (۱۴۰۴-۱۴۰۵)
اشتباهات رایج در واردات و چگونگی پیشگیری از آنها
استانداردها و روشهای نوین بستهبندی در صادرات؛ از حفاظت تا بازاریابی
قوانین و مقررات جدید واردات در ایران (سال 1404): آنچه باید بدانید
بدون دیدگاه